Sposoby restrukturyzacji zobowiązań dłużnika w postępowaniu restrukturyzacyjnym

13 grudnia 2021

Jakie wierzytelności są objęte układem?

2 lutego 2024

Możliwość zmiany planu spłaty wierzycieli upadłego konsumenta

21 grudnia 2023

Często chcąc uchronić swój majątek przed likwidacją, tj. spieniężeniem podczas postępowania upadłościowego podejmuje się decyzje o darowiźnie wartościowych rzeczy, takich jak mieszkanie czy samochód. Warto jednak pamiętać, że takie czynności, mogą okazać się nieskuteczne zarówno z mocy prawa, jak i stać się takimi wskutek postępowania sądowego.

Z dniem ogłoszenia upadłości konsumenckiej zarząd nad majątkiem dłużnika przejmuje syndyk, a zdecydowana jego większość podlega spieniężeniu i służy zaspokojeniu wierzycieli dłużnika. Zadaniem syndyka jest również ustalenie wszelkich rozporządzeń majątkiem, do których doszło przed dniem ogłoszenia upadłości, a które mogą stanowić podstawę pokrzywdzenia wierzycieli.

Zgodnie z przepisami prawa upadłościowego, bezskuteczne w stosunku do masy upadłości są czynności prawne dokonane przez upadłego w ciągu roku przed dniem złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości, którymi rozporządził on swoim majątkiem, jeżeli dokonane zostały nieodpłatnie albo odpłatnie, ale wartość świadczenia upadłego przewyższa w rażącym stopniu wartość świadczenia otrzymanego przez upadłego lub zastrzeżonego dla upadłego lub dla osoby trzeciej (art. 127 PU).

Przykładem nieodpłatnego przekazania składnika majątku na rzecz drugiej osoby jest darowizna. Po jej dokonaniu nie jesteśmy już właścicielami darowanych przedmiotów, a zatem wierzyciel traci możliwość zaspokojenia swoich roszczeń w całości lub w części. Zgodnie z wyżej przytoczonym przepisem, darowizna dokonana w ciągu roku przed dniem złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości jest bezskuteczna z mocy prawa. Przyjmuje się zatem fikcję, że w relacjach między wierzycielem (ewentualnie syndykiem), a osobą trzecią, która otrzymała korzyść majątkową w wyniku darowizny, tej czynności prawnej nie dokonano. Inaczej mówiąc, przedmiot darowizny i tak będzie stanowić część masy upadłości, z której zostaną zaspokojeni wierzyciele.

W przypadku gdy dłużnik przed dniem złożenia do sądu wniosku o ogłoszenie upadłości dokonuje czynności prawnej z osobą bliską, tj. z małżonkiem, krewnym lub powinowatym w linii prostej, krewnym lub powinowatym w linii bocznej do drugiego stopnia włącznie, z osobą pozostającą z upadłym w faktycznym związku, prowadzącą z nim wspólnie gospodarstwo domowe albo z przysposobionym lub przysposabiającym, sędzia-komisarz z urzędu albo na wniosek syndyka, uznaje za bezskuteczną czynność prawną, która jest odpłatna i została dokonana w ciągu 6 miesięcy przed dniem złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości (art. 128 PU). Przykładowo oznacza to, że jeżeli rodzic (dłużnik) w okresie 6 miesięcy przed złożeniem wniosku o upadłość zawarł umowę darowizny mieszkania czy samochodu ze swoim dzieckiem to istnieje ryzyko, że w postępowaniu upadłościowym dojdzie do uznania takiej czynności prawnej za bezskuteczną i wróci ona do masy upadłości.

Instytucja bezskuteczności z mocy prawa czynności upadłego jest zatem podyktowana względami ochrony wierzycieli upadłościowych. Nie można jednak żądać uznania czynności za bezskuteczną po upływie dwóch lat od dnia ogłoszenia upadłości. Termin ten nie ma zastosowania, gdy żądanie uznania czynności za bezskuteczną zgłoszone zostało w drodze zarzutu w toku postępowania.

Bezskuteczność darowizny może również zostać stwierdzona przez sąd w trybie przewidzianym przez przepisy prawa cywilnego w drodze tzw. skargi pauliańskiej (art. 527 KC i nast.).

W tym przypadku, istotne jest, aby dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli, a osoba trzecia (przyjmująca darowiznę) o tym wiedziała lub przy zachowaniu należytej staranności mogła się dowiedzieć. Dodatkowo, uznaje się, że czynność prawna dłużnika jest dokonana z pokrzywdzeniem wierzycieli, jeżeli wskutek tej czynności dłużnik stał się niewypłacalny albo stał się niewypłacalny w wyższym stopniu, niż był przed dokonaniem czynności. Niewypłacalność według reżimu kodeksu cywilnego jest rozumiana jako aktualny brak możliwości dłużnika wywiązania się z zobowiązań finansowych, jednak należy pamiętać, że nie jest to równoznaczne z ogłoszeniem upadłości. Niewypłacalność występuje, jeżeli egzekucja nie doprowadzi do zaspokojenia roszczenia wierzyciela.

Jeżeli wskutek czynności prawnej dokonanej przez dłużnika z pokrzywdzeniem wierzycieli osoba trzecia uzyskała korzyść majątkową bezpłatnie, np. wskutek dokonanej darowizny, wierzyciel, a po ogłoszeniu upadłości, syndyk - może żądać przed sądem uznania czynności za bezskuteczną, chociażby osoba ta nie wiedziała i nawet przy zachowaniu należytej staranności nie mogła się dowiedzieć, że dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli (art. 528 KC). Należy również mieć na uwadze, że ustawodawca przewidział szereg domniemań dotyczących osób będących w bliskich relacjach z dłużnikiem (prywatnych lub zawodowych), które wskutek darowizny uzyskały korzyść majątkową.

Powództwo o uznanie za bezskuteczną czynności prawnej dłużnika dokonanej z pokrzywdzeniem wierzycieli może zostać wszczęte do 5 lat od daty tej czynności, z zastrzeżeniem, że po upływie dwóch lat, syndyk jest uprawniony do żądania uznania czynności za bezskuteczną jedynie w drodze zarzutu.

Co szczególnie istotnie, składając wniosek o ogłoszenie upadłości należy wskazać wszelkie rozporządzenia majątkiem dokonane przed jego złożeniem. Niezgodność informacji podanych we wniosku o ogłoszenie upadłości z informacjami uzyskanymi przez syndyka (m.in. w Urzędzie Skarbowym) może skutkować umorzeniem postępowania.

Klikając w ten link trafisz do danych kontaktowych kancelarii.

Kancelaria Szulc&Wiśniewski

Doradcy restrukturyzacyjni