Termin na zgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości

9 lutego 2023

Sposoby restrukturyzacji zobowiązań dłużnika w postępowaniu restrukturyzacyjnym

13 grudnia 2021

Darowizna majątku przed ogłoszeniem upadłości

10 września 2024

Umorzenie zobowiązań upadłego to jeden z kluczowych etapów postępowania upadłościowego, stanowiący jego główny cel – oddłużenie osoby fizycznej znajdującej się w trudnej sytuacji finansowej. Instytucja ta pozwala dłużnikowi uwolnić się od zobowiązań, których nie jest w stanie spłacić, i rozpocząć nowy etap życia bez obciążeń finansowych z przeszłości.

Definicja umorzenia zobowiązań

Umorzenie zobowiązań polega na prawomocnym stwierdzeniu przez sąd, że dłużnik nie musi już regulować określonych należności objętych postępowaniem upadłościowym. Ma ono zastosowanie wyłącznie wobec zobowiązań, które powstały przed dniem ogłoszenia upadłości, a których nie udało się zaspokoić w toku postępowania ani w drodze realizacji planu spłaty wierzycieli.

Przesłanki i tryby umorzenia zobowiązań

Do umorzenia zobowiązań dochodzi zazwyczaj po wykonaniu przez upadłego tzw. planu spłaty wierzycieli. Jest to okres, w którym dłużnik dokonuje spłat na rzecz wierzycieli zgodnie z możliwościami ustalonymi przez sąd. Plan ten trwa zazwyczaj od 36 do 84 miesięcy. W szczególnych sytuacjach sąd może umorzyć zobowiązania bez ustalania planu spłaty. Dotyczy to przypadków, gdy upadły jest trwale niezdolny do dokonywania jakichkolwiek spłat – np. z powodu choroby, podeszłego wieku lub innego trwałego uszczerbku w sytuacji życiowej. Sąd może również zdecydować o warunkowym umorzeniu zobowiązań bez ustalania planu spłaty wierzycieli. Jeżeli w okresie pięciu lat od daty uprawomocnienia się postanowienia o warunkowym umorzeniu zobowiązań upadłego bez ustalania planu spłaty, ani upadły, ani żaden z wierzycieli nie złożą wniosku o ustalenie planu spłaty wierzycieli, warunkowe umorzenie staje się definitywne. W przypadku jednak, gdy w tym czasie zostanie złożony taki wniosek, a sąd uzna, że ustała trwała niezdolność upadłego do dokonywania spłat, może uchylić wcześniejsze postanowienie o warunkowym umorzeniu i zamiast tego wydać postanowienie ustalające plan spłaty wierzycieli.

Zakres zobowiązań objętych umorzeniem

Umorzeniu podlegają zobowiązania powstałe przed dniem ogłoszenia upadłości, które zostały zgłoszone w postępowaniu upadłościowym. Obejmuje to zarówno zobowiązania wobec instytucji finansowych, jak i wobec osób fizycznych, firm czy organów administracji publicznej.

Dłużnicy często zastanawiają się, czy możliwe jest umorzenie zobowiązań wynikających z postępowań karno-skarbowych lub zasądzonych przez sąd jako forma odszkodowania na podstawie przepisów prawa karnego. Należy jednoznacznie wskazać, że takie długi nie podlegają umorzeniu w ramach upadłości konsumenckiej. Również zobowiązania powstałe po dniu ogłoszenia upadłości nie zostaną objęte oddłużeniem.

Zgodnie z przepisami prawa upadłościowego, umorzeniu w postępowaniu upadłościowym nie podlegają następujące kategorie zobowiązań:

  1. należności alimentacyjne,
  2. renty przyznane tytułem odszkodowania za spowodowanie choroby, trwałej niezdolności do pracy, kalectwa lub śmierci,
  3. kary grzywny orzeczone przez sąd w postępowaniu karnym,
  4. zobowiązania wynikające z nałożonego obowiązku naprawienia szkody lub zadośćuczynienia za wyrządzoną krzywdę,
  5. nawiązki i inne świadczenia pieniężne orzeczone jako środek karny lub związane z poddaniem sprawcy próbie,
  6. zobowiązania z tytułu szkód wyrządzonych przestępstwem lub wykroczeniem, jeżeli zostały potwierdzone prawomocnym orzeczeniem sądu,
  7. a także te zobowiązania, które dłużnik świadomie zataił, o ile wierzyciel nie został poinformowany o toczącym się postępowaniu i nie miał w nim możliwości uczestniczenia.

Przesłanki odmowy umorzenia zobowiązań

Przepisy prawa przewidują możliwość umorzenia zobowiązań lub ich warunkowego umorzenia bez ustalania planu spłaty wyłącznie dla dłużników, którzy wykazali się rzetelnością. Wyjątkiem są sytuacje, w których oddłużenie znajduje uzasadnienie w przesłankach słuszności lub humanitarnych. Oznacza to, że nie każdy, kto ogłosił upadłość, może liczyć na pełne oddłużenie. Dłużnicy, którzy celowo doprowadzili do swojej niewypłacalności lub istotnie ją pogłębili, na przykład poprzez roztrwonienie majątku lub świadome unikanie spłaty wymagalnych zobowiązań, są wyłączeni przez ustawodawcę z kręgu osób uznawanych za rzetelnych. Celowe działanie, o którym mowa, należy rozumieć jako umyślne pozbywanie się składników majątku, co w efekcie doprowadziło do niewypłacalności lub jej pogłębienia. Dłużnik uznawany jest za działającego celowo również wtedy, gdy nie spłaca wymagalnych długów, mimo że posiada odpowiednie środki lub majątek, który po sprzedaży umożliwiłby ich uregulowanie – z zastrzeżeniem, że nie dotyczy to majątku niezbędnego do zapewnienia dłużnikowi i jego rodzinie podstawowych warunków do życia, takich jak mieszkanie czy wyżywienie.

Sąd upadłościowy może oddalić wniosek o oddłużenie, jeśli w ciągu 10 lat przed jego złożeniem wobec dłużnika prowadzone było już postępowanie upadłościowe zakończone umorzeniem całości lub części jego zobowiązań. Wyjątkiem są przypadki, gdy niewypłacalność lub jej pogłębienie nastąpiły mimo dochowania przez dłużnika należytej staranności. Niezależnie od powyższego, sąd może jednak uwzględnić wniosek o oddłużenie, jeżeli jego przyznanie uzasadniają okoliczności związane z zasadami słuszności lub względami humanitarnymi.

Podsumowanie

Umorzenie zobowiązań w postępowaniu upadłościowym jest narzędziem, które pozwala osobie niewypłacalnej na skuteczne oddłużenie i rozpoczęcie nowego etapu życia. Możliwość umorzenia długów uzależniona jest od wielu czynników – zarówno prawnych, jak i faktycznych – dlatego warto skorzystać z pomocy profesjonalnego pełnomocnika. Prawidłowo przeprowadzona upadłość konsumencka daje realną szansę na wyjście z długów i odzyskanie finansowej stabilności.