Sposoby restrukturyzacji zobowiązań dłużnika w postępowaniu restrukturyzacyjnym

13 grudnia 2021

Wydzielenie kwoty na zaspokojenie potrzeb mieszkaniowych upadłego

1 marca 2024

Umorzenie zobowiązań upadłego w postępowaniu upadłościowym

22 sierpnia 2025

Orzeczenie o ogłoszeniu upadłości poprzedzone jest prowadzonym przez sąd upadłościowy postępowaniem w przedmiocie ogłoszenia upadłości - wywoływanym wniesionym przez samego dłużnika lub też przez wierzyciela wnioskiem o ogłoszenie upadłości.

Stosownie do treści art. 36 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe „po złożeniu wniosku o ogłoszenie upadłości sąd na wniosek albo z urzędu może dokonać zabezpieczenia majątku dłużnika. W przedmiocie zabezpieczenia sąd orzeka niezwłocznie.”

Po złożeniu wniosku o ogłoszenie upadłości dłużnika z wysokim prawdopodobieństwem sąd zdecyduje o zabezpieczeniu majatku dłużnika poprzez ustanowienie tymczasowego nadzorcy sądowego. W myśl bowiem art. 38 Prawa upadłościowego sąd może zabezpieczyć majątek dłużnika przez ustanowienie tymczasowego nadzorcy sądowego. Konsekwencją ustanowienia tymczasowego nadzorcy sądowego jest ograniczenie dłużnika w zakresie sprawowania zarządu. Po ustanowieniu tymczasowego nadzorcy dłużnik będzie mógł dokonywać czynności zwykłego zarządu, zaś na dokonanie czynności przekraczających zwykły zarząd niezbędne będzie uzyskanie zgody tymczasowego nadzorcy sądowego.

Z punktu widzenia interesów majątkowych dłużnika-przedsiębiorcy i dążenia do zagwarantowania możliwości osiągnięcia celów postępowania upadłościowego, przede wszystkim maksymalizacji stopnia zaspokojenia wierzycieli, a także, o ile jest to możliwe, zachowania przedsiębiorstwa dłużnika, istotne są jednak środki zabezpieczające mające umożliwić przejście dłużnikowi przez okres postępowania w przedmiocie ogłoszenia upadłości z możliwie najmniej uszczuplonym majątkiem lub nawet poprzez odzyskanie pewnej swobody operacyjnej, naruszonej najczęściej na skutek zastosowania wobec dłużnika środków egzekucyjnych.

Postępowanie zabezpieczające w postępowaniu o ogłoszenie upadłości ma w zamyśle tymczasowe zabezpieczenie majątku dłużnika na potrzeby ewentualnego późniejszego postępowania upadłościowego. Postępowanie to ma na celu zabezpieczenie majątku, ale w taki sposób, aby nie szkodzić prowadzonej przez dłużnika działalności gospodarczej, lecz zabezpieczyć majątek dłużnika, wobec którego istnieje obawa, że nie będzie działał lojalnie wobec wierzycieli, zbywając składniki majątku w celu ich pokrzywdzenia.

Szczególnie istotna dla osiągnięcia tych celów jest możliwość zastosowania dwóch rodzajów środków zabezpieczających wprost określonych w art. 39 Prawa upadłościowego. Sąd na wniosek wnioskodawcy, dłużnika lub tymczasowego nadzorcy sądowego może zawiesić postępowanie egzekucyjne oraz uchylić zajęcie rachunku bankowego, jeżeli jest to niezbędne do osiągnięcia celów postępowania upadłościowego. Uchylając zajęcie rachunku bankowego, sąd ustanawia tymczasowego nadzorcę sądowego, jeżeli wcześniej nie został ustanowiony.

Sąd orzekając o zabezpieczeniu majątku dłużnika za każdym razem ma za zadanie przeanalizować czy owo zabezpieczenie w danym przypadku będzie konieczne. Zawieszenie egzekucji ma na celu ochronę majątku dłużnika poprzez umożliwienie dłużnikowi zachowania jego przedsiębiorstwa w stanie, który będzie pozwalał na jego dalsze funkcjonowanie lub zachowanie wartości, co będzie miało bezpośredni wpływ na możliwości zaspokojenia wierzycieli na dalszym etapie. Egzekucja z majątku dłużnika przez organ egzekucyjny prowadzić będzie do uszczuplania majątku dłużnika, a co za tym idzie w dalszym czasie może spowodować, iż przedsiębiorstwo dłużnika popadnie w stan, w którym nie będzie możliwe zaspokojenie kosztów przyszłego postępowania upadłościowego, a co za tym idzie także częściowe zaspokojenia wierzycieli.

Z kolei odpowiadając na pytanie, jaki będzie skutek zawieszenia postępowania egzekucyjnego, postępowanie to zostanie niejako „zamrożone” w takim stanie w jakim było przed wydaniem postanowienia o zabezpieczeniu. Sytuacja w praktyce wygląda tak, iż środki, które udało się już komornikowi od dłużnika wyegzekwować, a które nie zostały jeszcze przekazane wierzycielowi, nie mogą być mu przekazane, ale też nie mogą być one zwrócone dłużnikowi. Środki te pozostają w posiadaniu komornika do czasu uchylenia zabezpieczenia, bądź do czasu ogłoszenia upadłości - wówczas środki te będą podlegały przekazaniu syndykowi do masy upadłości.

Zajęcie rachunku bankowego jest jednym z najbardziej dotkliwych środków egzekucyjnych dla dłużnika. Nie może on swobodnie rozporządzać środkami pieniężnymi na rachunku bankowym. W skutek uchylenia zajęcia rachunku bankowego dłużnik uzyska możliwość dysponowania środkami pieniężnymi, z takim tylko zastrzeżeniem, iż będzie potrzebował zgody tymczasowego nadzorcy sądowego na każdą dyspozycję środkami pozostającymi na koncie. Dłużnik odzyska dostęp zarówno do środków, które pozostawały na rachunku w chwili zajęcia jak i tych, które wpłynęły na rachunek później. Uchylenie zajęcia rachunku bankowego podobnie jak zawieszenie postępowania egzekucyjnego pozwala na kontynuowanie prowadzenia działalności gospodarczej przez dłużnika, co może mieć znaczny wpływ na zaspokojenie wierzycieli po ewentualnym ogłoszeniu upadłości dłużnika. Taki sposób zabezpieczenia pozwala na wyrównanie szans wszystkich wierzycieli, a także na możliwość uratowania przez dłużnika zdolności do zachowania jego przedsiębiorstwa.

Wymienione w artykule sposoby zabezpieczenia majątku dłużnika nie są jedynymi prawnie dopuszczalnymi. Zabezpieczenie majątku dłużnika ma na celu ochronę majątku dłużnika przed naruszeniem jego integralności, a co za tym idzie przed możliwym pokrzywdzeniem interesów wierzycieli w przyszłym postępowaniu upadłościowym. Nie bez znaczenia jest także fakt, że w toku postępowania upadłościowego przedmiotem sprzedaży może być również całość przedsiębiorstwa dłużnika lub jego zorganizowana część. Zastosowanie środków zabezpieczających umożliwi w takim wypadku zachowanie zdolności operacyjnej przez takie przedsiębiorstwo, pozwalając np. na dokończenie zawartych kontraktów i realizację bieżących zysków.