Umorzenie zobowiązań upadłego w postępowaniu upadłościowym

22 sierpnia 2025

Wydzielenie kwoty na zaspokojenie potrzeb mieszkaniowych upadłego

1 marca 2024

Sposoby reprezentacji spółki w likwidacji

28 stycznia 2026

Na wstępie rozważań należałoby wyjaśnić jak należy interpretować pojęcie restrukturyzacji zobowiązań dłużnika? Restrukturyzacja ta polega na działaniach zmierzających do wykonania zobowiązań dłużnika, a w  konsekwencji tego do zaspokojenia roszczeń wierzycieli w takim stopniu jak jest tylko to możliwe, aby nie dopuścić do upadłości dłużnika.

W art. 156 ust. 1 ustawy z dnia 15 maja 2015 r.  Prawo restrukturyzacyjne wymieniony został katalog sposobów restrukturyzacji zobowiązań dłużnika. Katalog ten jest katalogiem otwartym. Istnieje możliwość zastosowania i przyjęcia innych jeszcze niż wyszczególnione w katalogu propozycji układowych - byleby były one zgodne z przepisami prawa.

I tak, ustawodawca wyszczególnia następujące sposoby restrukturyzacji zobowiązań dłużnika:

  1. odroczenie terminu wykonania,
  2. rozłożenie spłaty na raty,
  3. zmniejszenie wysokości,
  4. konwersję wierzytelności na udziały lub akcje,
  5. zmianę, zamianę lub uchylenie prawa zabezpieczającego określoną wierzytelność.

Nie oznacza to jednak, iż w ramach propozycji układowych można zastosować wyłącznie jeden, wybrany sposób restrukturyzacji zobowiązań. Jak wynika z ustępu 2 art. 156 p.r. propozycje układowe mogą wskazywać jeden lub więcej sposobów restrukturyzacji zobowiązań dłużnika. Tym samym możliwe jest kumulatywne zastosowanie kilku różnych sposobów restrukturyzacji. Co więcej, możliwe jest zastosowanie innych jeszcze sposobów restrukturyzacji zobowiązań, niż wskazanych przez ustawodawcę.

W Prawie restrukturyzacyjnym spotkamy się z innymi przykładowo dopuszczalnymi sposobami restrukturyzacji zobowiązań. Natrafimy na nie w artykułach 157-159 Ustawy. Mamy tam do czynienia między innymi z: zaspokojeniem wierzycieli z zysku przedsiębiorstwa dłużnika, udzieleniem kredytu lub pożyczki dłużnikowi lub zmianą treści stosunków prawnych lub praw lub ustanowienia zabezpieczenia wierzytelności, zaspokojenia wierzycieli z majątku dłużnika w ramach układu likwidacyjnego. Są to kwestie na tyle szczegółowe, że powinny znaleźć swoje rozwinięcie w oddzielnym artykule.

Skupmy się szerzej na katalogu sposobów restrukturyzacji zobowiązań dłużnika zawartego w art. 156 ustawy.

Zacznijmy od odroczenia terminu wykonania zobowiązania. Nie oznacza ono niczego innego jak ustalenie nowego terminu płatności zobowiązań. Pamiętać należy, iż otwarcie postępowania restrukturyzacyjnego powoduje, że zobowiązania dłużnika, co do zasady, nie mogą być dalej egzekwowane. Określając nowy termin płatności, należy wskazać go w odniesieniu do terminu uprawomocnienia się postanowienia o zatwierdzeniu układu. W zasadzie nie powinno się wskazywać kalendarzowej daty terminu wykonania zobowiązania, ponieważ rozwiązanie to naraża układ na niewykonalność przed jego prawomocnym zatwierdzeniem. Często spotykanym rozwiązaniem jest tutaj zastosowanie terminów liczonych od dnia prawomocnego zatwierdzenia układu.

Rozłożenie spłaty zobowiązań dłużnika na raty polega na odroczeniu wykonania poszczególnych części zobowiązań na różne, następujące po sobie terminy. Istotnym zagadnieniem jest staranne określenie w propozycjach układowych terminów spłat oraz określenie wysokości poszczególnych rat. Ustawodawca nie wskazał limitu rat, na które może być lub winna być rozłożona spłata. Tak, więc przy rozkładaniu spłaty na raty liczyć się będą względy indywidualne dłużnika i wierzycieli, cel postępowania, a ponadto zasady współżycia społecznego. W ustawie nie zostało określone także jakiej wielkości powinny być raty, jak bowiem wskazano wyżej są to kwestie wymagające indywidualizacji.

Zmniejszenie wysokości zobowiązań sprowadza się do proporcjonalnego umorzenia wszystkich zobowiązań dłużnika. Zobowiązanie może być zmniejszone o wartość wskazaną procentowo, kwotowo bądź też w formie ułamkowej. Ustawodawca nie wskazuje wprost w przepisie jak powinna być określona redukcja wysokości zobowiązań - najczęściej będzie to redukcja przy zastosowaniu wartości procentowych (zresztą w doktrynie wyrażono poglądy, że tylko taki sposób jest prawidłowy). W interesie wierzyciela nie jest całkowite umorzenie zobowiązania dłużnika. Dlatego też najczęściej spotykamy się z umorzeniem tylko części zobowiązań dłużnika, np. odsetek. Warto w tym miejscu powiedzieć, iż tzw. redukcja wierzytelności jest jedną z najczęściej pojawiających się w postępowaniach propozycją układową.

Konwersja wierzytelności na udziały lub akcje wymaga precyzyjnego przygotowania propozycji układowych. By móc wybrać ten sposób wykonania zobowiązania przez dłużnika konieczne jest spełnienie warunków związanych z podwyższeniem kapitału i objęciem udziałów lub akcji. W art. 156 ust. 6 p.r. wyliczone zostały elementy obligatoryjne jakie muszą zawierać propozycje układowe przewidujące konwersję wierzytelności na udziały lub akcje. Treść propozycji układowych musi spełniać wszystkie elementy wymagane od uchwały walnego zgromadzenia wspólników (akcjonariuszy) oraz wniosku o wpis KRS, układ zastępuje określone w Kodeksie spółek handlowych czynności związane z podwyższeniem kapitału i objęciem udziałów (akcji). Podstawą rejestracji nowego podwyższonego kapitału jest odpis prawomocnego postanowienia o zatwierdzeniu układu. Z punktu widzenia wierzycieli jest to korzystny sposób, ponieważ pozwala im na wpływanie na działalność, którą prowadzi dłużnik, a co za tym idzie udział w wypracowywanych przez niego w przyszłości zyskach.

Zmiana, zamiana lub uchylenie prawa zabezpieczającego określoną wierzytelność (warto w tym miejscu wskazać, że chodzi tutaj o zabezpieczenie rzeczowe jak i osobowe) jest kolejnym ze sposobów wykonywania zobowiązań przez dłużnika. Sposób ten traktowany jest jako element uzupełniający bardziej skomplikowane propozycje układowe, dopasowując je do sytuacji konkretnego dłużnika i wzajemnych stosunków jego wierzycieli. Zmiana ta musi dotyczyć wszystkich wierzytelności lub wszystkich wierzytelności z danej grupy. Istnieje możliwość ustanowienia nowego zabezpieczenia (na obciążonym wcześniej składniku majątku, z tym warunkiem, że jego wartość to uzasadnia). Jedną z opcji jest także przeniesienie zabezpieczenia z majątku restrukturyzowanego dłużnika na majątek osoby trzeciej, z tymże zastrzeżeniem, że osoba ta wyraża na udzielenie zabezpieczenia wykonania układu w takiej to właśnie formie. Możliwość przeniesienia zabezpieczenia pozwala na sprzedaż prawa lub rzeczy, co umożliwia spłatę wierzycieli układowych.

 Podsumowując rozważania o sposobach restrukturyzacji zobowiązań dłużników uregulowanych w art. 156 ustawy Prawo restrukturyzacyjne zauważyć należy, iż w praktyce najczęściej stosowane są: odroczenie terminu wykonania, rozłożenie spłaty na raty, zmniejszenie wysokości zobowiązania. Katalog z wyżej przytoczonego artykułu jest katalogiem otwartym, co oznacza, iż istnieje możliwość odrębnych sposobów restrukturyzacji m.in. wymienionych w ustawie, a także sposobów niewymienionych w ustawie, z tym zastrzeżeniem, że muszą być one zgodne z innymi przepisami prawa. Jeszcze inaczej wygląda możliwość restrukturyzacji zobowiązań dłużnika stanowiących pomoc publiczną, co jednak wykracza już poza ramy niniejszego artykułu. Ustawodawca nie nakłada obowiązku wyboru jednego tylko sposobu restrukturyzacji zobowiązań dłużnika, a daje swego rodzaju możliwość wyboru jednego lub kilku sposobów, tak by propozycje te były optymalne z punktu widzenia interesów dłużnika i jego wierzycieli.

Wybór właściwych sposobów restrukturyzacji zobowiązań dłużnika wymaga szczegółowej analizy stanu jego przedsiębiorstwa, wysokości zobowiązań i ilości wierzycieli oraz przyszłych możliwości uzyskiwania dochodów, które będą mogły być przeznaczane na spłatę zobowiązań układowych.